Militarne zabytki Wrocławia 


Nasze zainteresowanie i troska o zachowanie militarnego dziedzictwa Wrocławia, nie kończy się na Forcie Piechoty nr 6. We Wrocławiu na przestrzeni wieków, wybudowano wiele obiektów warownych. Po umocnieniach staromiejskich pozostało niewiele, wiele natomiast zachowało się z budowanej na przełomie XIX i XX wieku twierdzy fortowej. We Wrocławiu, twierdzy budowanej, jako ostatnia na dawnej wschodniej granicy Niemiec, zastosowano wiele niepowtarzalnych, najnowocześniejszych na on czas na terenie Polski rozwiązań. Warto przy tym dodać, że większość fortów i schronów Wrocławia, przez wiele powojennych lat, służyło obronności Polski. Fortyfikacje Wrocławia, nie mają może rozmachu budowli przemyskich, czy poznańskich, które od lat cieszą się statusem zabytku - są jednak w takim sam sposób częścią, rzeczywiście trudnego, ale jednak wspólnego europejskiego dziedzictwa.

Przez ostatnich dwadzieścia lat, niewiele zrobiono dla zachowania tej spuścizny przeszłości. W latach 90’ do ewidencji zabytków trafiły forty i schrony w północnej części miasta, na początku lat 2000 wpisany do rejestru zabytków został Fort Piechoty nr 5, co i tak nie uchroniło już uszkodzonego wówczas obiektu, przed dalszą dewastacją. Począwszy od 2013 roku, nasze Stowarzyszenie starało się o objęcie ochroną konserwatorską kilku obiektów fortyfikacyjnych położonych we Wrocławiu – w tym, schronu pod Placem Solnym, który ostatecznie znalazł się w rejestrze zabytków, Jazów Fortecznych nr IV i XI, ujętego w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, oraz Schronu Mobilizacyjnego nr 8, również ujętego w tej ewidencji.

W roku 2015, dzięki woli współpracy ze strony Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, pani mgr Barbarze Nowak – Obelindzie, udało się zrealizować jeden z naszych głównych celów statutowych – ochronę dóbr kultury materialnej, jakimi są fortyfikacje.

Owocem współpracy było wpisanie STU zabytkowych obiektów fortyfikacyjnych do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Ochroną zostały objęte:

Schron Piechoty nr 2, ul. Kwidzyńska, Fort Piechoty nr 4, ul. Przejazdowa, oba schrony piechoty na Szwedzkim Szańcu, Schron Piechoty nr 10, ul. Lotnicza, Schron Piechoty nr 10a, ul. Bystrzycka, Schron Piechoty nr 12, ul. Klecińska, Schron Piechoty nr 14, ul. Odkrywców (jeszcze w 2014 roku), Schron Piechoty nr 15, ul. Odkrywców, Schron Piechoty nr 20, ul. Wiaduktowa, Jazy Forteczne nr V, VI, VIII, X, XII, na rzece Ślęzie, Jazy Forteczne nr I i II na rzece Widawie, Schrony Mobilizacyjne 1, 2, 3, 4, 7 i 10 (Unterstand nr 5 i 9 zostały zniszczone po wojnie, a U. 6, przy ul. Ceglanej figurował w  Gminnej Ewidencji Zabytków już wcześniej). Do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków trafiły także położone poza Wrocławiem Forty Piechoty nr 16, 17 (chociaż niestety okazało się dla niego za późno!), 18, 18a, 19, 21,22 i 23.

Zatroszczyliśmy się o los obiektów ćwiczebnych na dawnym poligonie przy ul. Ignuta – trzech schronów ćwiczebnych, oraz mostu saperskiego.

most

Most ćwiczebny na Kozanowie, jedyny zachowany w Polsce.

 

W Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, znalazły się także budowle z okresu drugiej wojny światowej, wśród nich:

Bateria przeciwlotnicza przy ul. Międzyrzeckiej, oba schrony przeciwlotnicze przy ul. Osobowickiej, wieże obserwacyjne i posterunki wartowniczy, z ulicy Mościckiego, z Portu Miejskiego, ulicy Robotniczej. Wytypowaliśmy także kilka szczelin przeciwlotniczych, spośród ponad setki zachowanych tego typu budowli, aby pozostały świadkami historii.

osobowicka 1

Wejście do schronu przeciwlotniczego przy ul. Osobowickiej

Przez siedemdziesiąt lat, nikt nie wykonał takiej pracy dla zachowania zabytków militarnych miasta Wrocławia, jak my, dziś, dzięki naszym staraniom, obiekty te, zostały objęte ustawową formą ochrony konserwatorskiej.